HET OUD LIMBURGS SCHUTTERSFEEST

EEN STUKJE GESCHIEDENIS…

Volgens het ‘Normenboekje’, het wedstrijdreglement dat door de ‘Stichting Steun aan het Schutters- en Gildenwezen’ (SAS) in de beide Limburgen wordt uitgegeven, moet een vereniging minimaal 16 gewapende leden tellen om officieel als schutterij te gelden.

Zowel de stedelijke als de landelijke schutterijen zijn opgericht om ‘Auter, heerd en troon’ (Kerk, familie en vaderland) te beschermen. Dit gebeurde door wacht te lopen, misdadigers op te sporen en te arresteren, gevangenen te bewaken, het uitvoeren van een justitieel vonnis, zoals het ophangen van een veroordeelde en schouder aan schouder te vechten naast andere poorters en boeren. De schuttersleden stonden de schout bij, wanneer deze extra mankracht nodig had; hiervoor legden ze de eed van trouw af. Het militaire karakter is een eeuwenoud kenmerk van de schutterij. Een uiting hiervan is de exercitie die beoefend wordt tijdens het schuttersfeest. Uit de eeuwenoude bronnen blijkt echter dat het sociale element binnen de schutterij van veel groter belang is geweest. Dit element kwam tot uiting in de broederschap. Want ongeacht rang of stand; schutters zijn gelijk. In hun gebruiken en tradities vertonen de schutterijen in het Limburgse Maasdal grote overeenkomsten met schuttersgilden elders in Nederland, België of in andere landen waar het schutterswezen verspreid is.

Naarmate het militaire aspect verwaterde, werden de schuttersfeesten de belangrijkste activiteit van een schutterij. Het schuttersfeest ontwikkelde zich in sneltreinvaart. Het aantal schutterijen dat hieraan meedeed, nam sterk toe en er werden, behalve voor het schieten, diverse andere prijzen uitgeloofd, zoals voor de beste exercitie, de mooiste generaal, de beste tamboer-maître enz. In 1857 werd in Sittard voor de eerste keer een schuttersfeest voor de beide Limburgen georganiseerd. Er zouden er nog velen volgen, waarbij benamingen als "Groot Internationaal Schuttersfeest" werden gebruikt. Internationaal omdat ook de schutterijen uit België, Nederland en de grensstreken van Duitsland deelnamen. Sinds 1870 is er een heropleving van het schutterswezen; er vinden ingrijpende wijzigingen plaats: nieuwe elementen worden toegevoegd en oude specifieke karakteristieken krijgen een nieuw elan. Toen schutterij ‘St. Aldegundis’ uit Buggenum in 1906 het schuttersfeest mocht organiseren, was er voor het eerst officieel sprake van het “Oud Limburgsch Schuttersfeest”, afgekort OLS, in de volkstaal vaak “De oaje Limburger” genoemd.

Het OLS is het belangrijkste grensoverschrijdend verbroederingsfeest van de schuttersgilden uit de beiden Limburgen. Het is een bijzonder schuttersfeest zowel in grootte als wat betreft de deelnemende schutterijen. Tegenwoordig nemen meer dan 160 schutterijen uit beide Limburgen deel dat altijd op de eerste zondag van juli wordt gehouden.

DE OPTOCHT

De folkloristische optocht van alle schutterijen, op de zondagmiddag van het OLS, is dé grote publiekstrekker. Hier loopt het kerncorps van de schutterij; dit zijn de mannen (en in toenemende mate ook vrouwen), die als broeders met elkaar vorm en inhoud geven aan het schuttersgebeuren.. Bij goed weer komen, jaarlijks, ca. 40.000 toeschouwers naar de optocht. Zij kunnen dan zo’n drie uur lang genieten van een zeer kleurrijk schouwspel van voorbij trekkende schutterijen in militaire outfit, gildenuniformen of fantasiekostuums. De schutterijen in Limburg kennen van oudsher een militaire rangindeling. Allen tonen zich met bordjesdrager, tamboer-maître met drumband, bielemannen of sappeurs, marketentsters, het schutterijvaandel met daarachter de officieren en geweerdragers (soldaten). Natuurlijk behoren de koning en zijn koningin tot één van de grootste bezienswaardigheden. In lijn met de historische functie van de schutterij als beschermer van familie, kerk en vaderland, tonen de schutters hun bekwaamheid in het gelijktijdig uitvoeren van standaardcommando’s; de exercitie.

Tijdens de optocht worden de schutterijen op een 60-tal punten, waaronder de wijze van marcheren, correctheid in uniformering, netheid en onderhoud, maar ook voor het 'mooiste geheel' beoordeeld door een vakjury.

HET SCHIETEN

Hoewel dit niet door alle schutterijen zo beleefd wordt, blijft het schieten toch wel hét spannendste gedeelte van het OLS. Er wordt geschoten met een ca. 15 kg zware buks, kaliber 12 tot 16 mm. De buks wordt gelegd op een oplegpaal en met zelfgemaakte loden kogels moet men proberen, van op een afstand van ca. 20 meter, de blokjes, “bölkes” genaamd, van een stokje te schieten. Deze blokjes zijn kubusvormig, 15x15x15mm groot en systematisch gerangschikt op een hark, de zogenaamde “raek”. Na enkele rondes gaat men over op het schieten op blokjes van 10x10x10mm om de moeilijkheidsgraad te verhogen. Als de duisternis invalt en er nog geen winnaar bekend is, wordt de zaterdag daarop verdergegaan, totdat er een winnaar is. Immers, het zestal dat als enige niet mist, heeft de wedstrijd gewonnen en de traditie wil dat de winnaar de eer toegewezen krijgt om de volgende editie te organiseren. Vanwege deze bepaling zit er continuïteit in dit schuttersfeest, omdat het elk jaar opnieuw georganiseerd wordt ofwel in België of in Nederland naargelang de woonplaats van de overwinnaar. Vanaf 2002 mogen ook vrouwen als schutter aan het OLS deelnemen.

Bij de schietwedstrijden wordt er zeer intens meegeleefd, zowel op de wei als op het thuisfront, dat via een live radio-uitzending continue op de hoogte gehouden wordt. De spanning is op het einde zeker vergelijkbaar met die bij het penaltyschieten bij de finale van een WK- of EKvoetbal. Ook zijn de emotionele reacties van de missende schutters vergelijkbaar met penaltyschieten en vloeit er menig traantje. Kortom, het winnen van het OLS is een echte topprestatie en een grote eer.

De schietwedstrijd; een zware strijd…

Het is niet overdreven om de schietwedstrijd tijdens de ‘Auwe Limburger’ te classificeren als een ‘Olympische discipline’. De schutters moeten, gedurende vele ronden, keer op keer de rust en zelfbeheersing vinden om zich volledig te concentreren. Met een grote schare fans en toeschouwers in zijn rug, en bewust van het feit dat wanneer hij, als enige van het team, mist de wedstrijd voorbij is en dus ‘gezichtsverlies’ wordt geleden, ontstaat een prestatiedruk, waaronder de meeste schutters eerder vroeg dan later bezwijken. De zestallen, die nog in de race zijn, gaan dan een spannende week tegemoet om de volgende zaterdag vol zelfvertrouwen op het schietterrein te verschijnen. De druk is dan nog groter, want het hele dorp en half Limburg kijkt toe of luistert via de radio mee. De eerste ronde valt het zwaarste want meestal ‘sneuvelt’ meer dan de helft van de deelnemers dan. Gelukkig voor de talrijke toeschouwers krijgt een aantal schutters weer snel het ritme te pakken. Soms kan het zijn dat ook op die zaterdag de winnaar onbekend blijft. De ‘sterksten der sterksten’ komen dan op zondagmorgen weer bijeen om de strijd definitief te beslechten.

DEN UM

Vreugde en verdriet staan zelden zo dicht bij elkaar als onder de schietbomen op het OLS. Waar de ene schutterij juicht voor een ronde van 18 punten, treurt de andere om die ene misser waarmee alle hoop aan flarden is geschoten. Geen wonder dat oprechte tranen worden vergoten. Al deze emoties horen erbij, én dat is ook goed zo. Schutters zijn immers mannen van vlees en bloed, met echte emoties. En die emoties barsten pas echt los, wanneer het winnend zestal ‘D’n Um’-– mag omarmen. ‘We hebben Um, we hebben het OLS gewonnen, en mogen dit grandioze feest volgend jaar organiseren.’

Bij het winnen van een Oud-Limburgs Schuttersfeest roepen de overwinnaars in koor “We hebben Um!“ Maar, wie of wat "Um" was, dat wist niemand… Totdat verslaggever Alf Poell, van Omroep Limburg 1, op het idee kwam om een trofee in het leven te roepen die voor eens en altijd duidelijk maakte wie of wat "Um' was. 'D'n Um', is een prachtig bronzen beeldje geworden waarin, kunstenaar Teun Roosenburg, alle emoties tot uitdrukking heeft weten te brengen die met de overwinning van een OLS gepaard gaan; het geeft de sfeer en broederlijkheid van het OLS weer.

'D'n Um' werd in 1991 voor het eerst uitgereikt aan het winnende zestal van schutterij St.-Petrus uit Kelpen Oler. Deze trofee wisselt per winnaar. De Chartermeester moet elke mogelijkheid benutten om 'D'n Um' aan het volk te tonen. 'D'n Um' is inmiddels het centrale begrip geworden binnen het Limburgs Schutterswezen en wordt door de overwinnaars met de meeste zorg omgeven. Toch wisten 'onverlaten' 'D'n Um' al enkele malen te ontvoeren…...

DE OVERIGE WEDSTRIJDEN

Het OLS is een meerdaags cultureel-historisch gebeuren, een volksfeest in een geest van verbroedering en gezelligheid en biedt de toeschouwer een rijke variëteit aan nevenwedstrijden. Op de feestweide vinden, na de optocht, in de verschillende disciplines de jurybevoordelingen plaats zoals; exercitie, solistenconcours, vendelzwaaien en natuurlijk de beoordeling van koningsparen, koningen en koninginnen, keizers, generaals, bielemannen en sappeurs, marketentsters, vaandeldragers, bordjesdragers, standaardruiters, tamboer-maîtres en de commandanten van de exercitiepelotons.

Los van deze wedstrijden en het schieten heerst er op de feestweide en in de feesttent een enorm gezellige, folkloristische en familiale sfeer, die in deze omvang, omringd door zoveel folklore, uniek te noemen is. Het is een ongelooflijk familiespektakel met animatie en diverse attracties.

DE ORGANISATIE VAN HET OLS 2008

Op zaterdag 7 juli 2007 won de Koninklijke Schutterij St.-Dionysius uit Opoeteren het Oud Limburgs Schuttersfeest(OLS) in het Nederlandse Nederweert. Door deze overwinning is de eer aan Opoeteren - Maaseik om het volgende OLS te organiseren.

De Koninklijke Schutterij St.Dionysius Opoeteren wil verder bouwen aan deze lange traditie om er een bruisende OLS week van te maken met een aangepast programma voor alle leeftijdscategorieën en bevolkingsgroepen zodat het OLS een culturele uitstraling krijgt naar de ruimere Euregio. Maar om dit cultureel topevenement ook in 2008 weer te laten slagen, zijn nogal wat mensen en middelen nodig.

Mensen met veel bereidwillige inzet…

Het organiseren van het OLS is een klus die vooral door vrijwilligers wordt geklaard. In grote meerderheid zijn die vrijwilligers niet eens lid van de schutterij. In een coördinerende en voorbereidende rol zijn nu reeds 100 mensen bijna dagelijks actief. Bij de uiteindelijke uitvoering van het OLS zijn zo’n 1500 vrijwilligers betrokken.

Opgedeeld in verschillende werkgroepen worden de werkzaamheden in goede banen geleid. Het gaat daarbij o.a. om het inrichten van het schietterrein, het feestterrein, de parkeerplaatsen, het plaatsen van tenten, het regelen van vergunningen, wegafsluitingen, eten en drinken, muziek, personeelsbezetting, financiën, administratie, sponsoring, publiciteit enzovoort.

Financiële zijde…

Voor de opzet en de uitbouw van een OLS zijn er ook héél wat middelen nodig en hiervoor is de organisatie vooral afhankelijk van sponsorgelden. De totale kosten van OLS 2008 worden geraamd op ongeveer 500 000euro.